Ozon kirliliği ve ozon tabakasındaki delinmeler
Bilindiği gibi atmosferde az miktarda bulunan ozon gazı;
yeryüzündeki tüm canlı varlıkları güneşin öldürücü ultraviole ışınlarına
karşı koruyan bir kalkan görevi görmektedir. Çünkü bu gaz güneşten gelen
ışınların büyük kısmını yansıtan bir gazdır. Eğer ozon tabakası olmasaydı,
güneşin UV-b (yeşil) radyasyonu yeryüzüne ulaşarak canlılar üzerinde
genetik zararlara yol açardı. Ayrıca insanlar, güneş yanığı ve cilt
kanseri gibi sorunlardan kaçamazlardı...
Atmosferdeki ozon gazı için çok hassas bir denge sözkonusudur. Bu gaz
atmosferin üst katmanlarında bir tabaka oluşturur ve bu gaz tabakası
güneşten gelen öldürücü ışınları filtre eder. Bu sayede yeryüzüne
ulaşabilen ışın miktarı canlı varlıklar için yararlı bir şekle dönüşür.
Ancak bu gaz tabakasının incelmesi ya da delinmesi sözkonusu olduğunda
kendisinden beklenen işlevleri yerine getiremez ve güneş ışınları canlılar
için gerçek bir tehlike haline dönüşür...
Bunun yanısıra, güneş ışığında fotokimyasal tepkimeye giren egzos gazları,
kirli havadan oluşan duman bulutlarında ozon ve nitrojen dioksit
oluşturmaktadır. Böylece atmosferin yeryüzüne yakın alt kısımlarında da
bir Ozon Kirliliği meydana gelmektedir...
Son yıllarda dünyamızdaki en önemli çevre sorunlarının başında yukarıda
sözünü ettiğimiz gibi "Ozon kirliliği" ile "Ozon tabakasındaki
incelmeler ve delinmeler" gelmektedir...
Ozon kirliliğinin orman ağaçları üzerindeki etkisi
Daha fazla bilgi ve fotoğraf için;
ICP-Damage
to Vegetation by Ozone Pollution
Ozon (O3) Gazı
Ozon, 3 oksijen atomundan oluşan molekülleriyle zehirli, renksiz bir
gazdır ve atmosferin üst katmanlarında yer alır... Gökyüzünün mavi renkte
görünmesi bu gaz sayesinde olmaktadır. Sıvı halde lacivert renge dönüşen
ozon gazı, dünyayı güneşten gelen morötesi radyasyona karşı korumaktadır.
Ancak bu gaz aynı zamanda canlılar için çok tehlikelidir. Maruz
kalındığında gözleri, burnu ve boğazı tahriş ederek solunum sistemini
tahrip eder. Çok az insan ozonun ne kadar öldürücü olduğunun farkındadır.
Bir gramın iki yüzde biri miktarda ozon almak öldürücü olabilir. Bir saç
spreyi kutusuna saf ozon konduğu düşünülecek olursa, bu kutunun tam 14.000
kişiyi öldürebileceği söylenmektedir...
Ozon tabakası
Güneşten gelen zararlı morötesi radyasyonu süzen ve ozon içeren üst
atmosfer katmanıdır... CFC türündeki kimyasal maddelerin atmosfere
bırakılması sonucunda ozon tabakasının zayıfladığı, bunun ise cilt
kanserinde artışa neden olacağı hesaplanmaktadır.
Ülkemizin Ozon tabakası'nda delinme yok...
Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan gözlemler
sonucu, Türkiye üzerindeki ozon tabakasında incelme olmadığı belirlendi.
Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü'nün ''Türkiye'de ozon
gözlemleri'' başlıklı çalışması çerçevesinde 1994 yılından bu yana Türkiye
üzerindeki ozon tabakasıyla ilgili 176 gözlem gerçekleştirildi.
Gözlemlerde Türkiye için hesaplanan aylık ortalama en yüksek değer 388.49
DU (Dobson Birimi-ozon ölçüm birimi), en düşük ise 243.09 DU olarak
ölçüldü. Ortalama değer de 312.66 DU olarak tespit edildi. Gözlemlerde,
Türkiye'nin üzerindeki ozon tabakasında belirgin bir incelme (azalma,
artma veya sıçrama) kaydedilmedi. Dünya Meteoroloji Teşkilatı'nca orta
enlemler için yapılan değerlendirmeler sonucu Türkiye için toplam ozon
kalınlığı 300-320 DU normal değer olarak kabul ediyor.
Ozon nasıl ölçülüyor?
Türkiye'de ozon kalınlığı ozonsonde yöntemi ile ölçüyor. Havadan daha
hafif olan hidrojen gazı ile doldurulmuş bir balona bağlanan ozonsendo
cihazı atmosferin 30-35 kilometre uzaklığında sıcaklık, nem, basınç, ozona
ilişkin veriler elde ediyor. Her ülke ozon kalınlığındaki azalış,
kalınlaşma veya sapmayı uzun yıllar ortalamalarını dikkate alarak
değerlendiriyor. Ozon tabakasındaki incelme ise en çok kutuplarda
görülüyor. Ekvator kuşağı üzerindeki ozon, kutuplara gittikçe
yoğunlaşırken, soğuk hava ve güneş radyasyonu ile birlikte reaksiyona
geçiyor. Bu durum da ozon tabakasında incelmeye neden oluyor. Dünya ozon
ortalaması yaklaşık 300 DU olarak kabul edilirken, coğrafik konuma bağlı
olarak 230-500 DU arasında değişiyor. Ozon tabakasındaki azalma, daha
fazla UV-b (yeşil) radyasyonunun yeryüzüne ulaşarak canlılar üzerinde
genetik zararlara yol açarken, insanlarda güneş yanığı ve cilt kanseri
gibi sorunlara neden oluyor.
Kaynak:
Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, UNECE bülteni, vs.
